Land art - sztuka krajobrazu! To nas inspiruje!
Krajobraz to nasze otoczenie, którego forma nie jest zdefiniowana kompozycyjnie jako forma artystyczna. Przestrzeń, która utraciła formę urbanistyczną, staje się formą krajobrazową. Przestrzeń techniczna i przestrzenie produkcyjne o rozmytej formie można traktować jako nie zdefiniowane estetycznie formy krajobrazowe, w które może wkroczyć sztuka.
W końcu XX wieku krajobraz stał się miejscem takiej ekspresji. Nie wymagało to budowy w nim wyodrębnionych kompozycyjnie, takich jak ogród, form, stawał się po prostu miejscem zdarzeń - polem współczesnej sztuki.
Tak narodził się Land Art, czyli sztuka ziemi – sztuka krajobrazu, który zdefiniować można jako działalność artystyczna, której obszarem działania (tłem, kontekstem czy tworzywem) jest przestrzeń ziemi, obszar środowiska naturalnego. Działania tego typu często są ingerencją w pejzaż, przekształceniem jego fragmentu, lub wykorzystaniem naturalnych procesów (erozja, czynniki atmosferyczne) dla stworzenia działania, obiektu o charakterze artystycznym.
Dawniej krajobraz był miejscem życia człowieka we wszystkich jego przejawach, ale nie był wyodrębniany jako miejsce działań artystycznych odwołujących się do niego bezpośrednio. Inaczej wyglądało to w mieście, którego przestrzenią zajmowała się urbanistyka i inaczej na terenach wiejskich, którymi zajmowała się ruralistyka.
Land Art inne oblicze przyjmował w Ameryce, inne w Europie, jeszcze inne w Polsce.
Land Art w Ameryce
Artysta, który rozwinął ten ruch jako jeden z pierwszych, wykształcony w Bułgarii, rozpoczął działalność artystyczną w Paryżu i tworzy do dzisiaj w Ameryce, to Christo Jawaszew. Jego pierwsza realizacja w krajobrazie, to żelazna kurtyna z beczek, którą przegrodził w 1962 roku ulicę Visconti w Paryżu, oraz z 1961 roku opakowany fragment doku na przystani w Kolonii. Od tego czasu – na początku sam później we współpracy z Jean-Claude – przegradzał, albo opakowywał różne formy architektoniczne i krajobrazowe. Jego coraz większe realizacje w Stanach Zjednoczonych tworzyły krajobraz zajęty, ale nie ingerowały w niego w sposób trwały.
Christo Jawaszew w 1972 roku przegrodził kanion Kolorado pomarańczową kurtyną wysokości ponad 42 metrów, która wisiała przez 28 godzin.
Valley Curtain, Rifle, Colorado, 1970-72, Christo and Jeanne-Claude
W 1983 roku Christo otoczył 11 wysp w pobliżu Miami różową tkaniną szerokości niemal 70 metrów.
Surrounded Islands, Biscayne Bay, Miami, Florida, 1980-83, Christo and Jeanne-Claude
W 1976 roku wykonał w Kalifornii ogrodzenie wysokości 6 metrów biegnące na długości ponad 30 kilometrów.
Running Fence, Sonoma and Marin Counties, California 1972-76, Christo and Jeanne-Claude
W 2004 Christo i Jean-Claude zrealizowali projekt Bram do Central Parku w Nowym Jorku.
The Gates, Central Park, New York City, 1979-2005, Christo and Jeanne-Claude
Inni artyści amerykańscy, którzy rozwinęli Land Art to m.in. Michael Heizer i Robert Smithson. Obaj artyści w swoich pracach wpływali na rzeczywiste przekształcenie krajobrazu. Np. Heizer w 1969 roku przemieścił granitowe skały o wadze 30-52-70 ton z masywu Sierry do depresji pustyni Newada. W 1971 roku usunął 240 tysięcy ton kamienia, by wyciąć w kanionie poprzeczną szczelinę.
Double Negative, Nevada, 1969-1970, Michael Heizer
W latach 1983-85 nawiązał do tradycji nasypów indiańskich tworząc w pobliżu rzeki Illinos Effigy Tumuli - kurchany przedstawiające pięć wizerunków zwierząt wodnych: żaby, nartnika, suma, żółwia morskiego i węża.
Effigy Tumuli, Buffalo Rock State Park, Illinois, 1983-1985, Michael Heizer
Na pustyni obok swojej willi na pustyni zbudował imaginacyjne miasto.
City, Nevada, 1970 - , Michael Heizer
Jeszcze mocniej w krajobraz ingerował Robert Smithson, który włączał go do swojego dzieła w sposób brutalny. Smithson w 1970 roku wydzierżawił 10 akrów ziemi Wielkiego Słonego Jeziora w Utah. Z 6 tysięcy ton ziemi i kamienia usypał 500 metrową spiralną groblę, łączącą abstrakcyjną formę z kształtem prymitywnych morskich stworzeń. Ta idea nawiązywała także do zmrożonych stanów katastroficznych - zatrzymanego cyklonu i opisanego trzęsienia ziemi. Ta charakterystyczna dla Ameryki brutalność ingerencji w krajobraz poruszała również dominujące wówczas myślenie ekologiczne i teorię katastrof.
Spiral Jetty, Salt Lake, Utah, 1970, Robert Smithson
Innym ciekawym twórcą Land Artu jest Walter De Maria, który stworzył krajobraz ożywiony ustawiając na równinie Nowego Meksyku, nawiedzanej przez burze Pole Błyskawic stworzone przez sieć wysokich na niemal 7 metrów 400 piorunochronów na obszarze 1 kilometra.
The Lightening Field, Desert at Quemado, New Mexico, 1977, Walter De Maria
Z kolei Nancy Holt w 1976 roku, na pustyni Utah stworzyła kompozycję Tuneli Słońca. Składała się ona z 4 rur, długich na 6 metrów o średnicy 2 metrów.
The Sun Tunnels, near the town of Lucin, Utah, 1976, Nancy Holt
Od 1988 roku Holt realizuje projekt Kopca Nieba na wyspie Jersey. Kopiec Nieba to górą zbudowaną ze śmieci, które rozkładając się, wytwarzają metan. Śmieci przykrywa warstwa plastikowych butelek i półmetrowa warstwa urodzajnej ziemi, na której ma powstać park i na szczycie stalowa konstrukcja przypominająca megalityczne budowle. Budowa została zatrzymana w 1990 r.
Sky Mound, New
Jersey, 1988 - , Nancy HoltLand Art w Europie
Europejski Land Art jest mniej skontrastowany z krajobrazem, bardziej w niego wpisany, jest to Land Art znaczne mniej agresywnie oddziałujący z krajobrazem. W swoich pracach artyści odwołują się do śladów pozostawianych przez różne epoki historyczne i tradycje artystyczne.
Jednym z przedstawicieli europejskiego Land Artu jest Richard Long. Do końca lat 60 tych w Brytanii tworzył charakterystyczne nasypy, często tylko po to, aby je sfotografować. W 1972 roku uzupełniał rysunki w Nazca wykonane kilka wieków wcześniej. Generalnie starał się wprowadzać w krajobraz wątki kulturowe.
Six Stone Circles, 1960, Richard Long
Inni twórcy europejskiego Land Artu to:
Carl Andre - jego dziełem jest rzeźba "Pole Kamienia" w Hartford Connecticut, która składa się z 36 głazów - z jednej strony nawiązujących do pobliskiego cmentarza, z drugiej - poprzez fałszywą - perspektywę monumentalizują przestrzeń).
Beverly Pepper, który na wyspie Jersey stworzył w 1977 roku Amphistructure - amfiteatr - rzeźbę odwołującą się do klasycznej Grecji.
Jacques Simonnt, dla której rośliny są farbami – w ten sposób można nazwać ją malarką ziemi. Jej malarstwo w skali krajobrazu, widziane jest jak rysunki z Nazca - tylko z lotu ptaka.
Peter Noever - tworzy mniej spontanicznie, a bardziej architektonicznie, inspirując się monolitycznymi i neolitycznymi budowlami.
Land Art w Polsce
Polski Land Art mimo, że związany jest z silną tradycją
awangardy teatralnej i konceptualnej i powtarza liczne wątki
europejskiego i amerykańskiego Land Artu, to przybrał bardziej subtelne
formy, bliższe temu, co po angielsku nazywa się earth art.
Pewne odpowiedniki Land Artu, bliskiego wzorom europejskim rozwinęły
się w Polsce szerzej w latach 90.
Wśród polskich twórców Land Artu wymienić można: Jacka Damięckiego,
Pawła Chawińskiego,
Jana Stanisława
Wojciechowskiego, Jana
Rylkego,
Jarosława Kozakiewicza
czy Jarosława Koziarę.
Land Art, Janowiec (PL),
2003, Jarosław Koziara
Na podstawie:
Sztuka Krajobraz - http://www.sztukakrajobrazu.pl/
Wikipedia - http://pl.wikipedia.org/wiki/Land-art
i innych
